Бо вуҷуди такомулоти азиме, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ касб кард, бо назардошти ваҳдати сартосарӣ, рушди иқтисоди миллӣ, баланд гардидани сатҳи некуаҳволии мардум, воқеӣ шудани армонҳои миллию дину мазҳаб имрӯз масъалаҳои печидае рӯ ба рӯи раъияти кишвар шудаанд, ки басо хатарнок ва мушкилҳал низ мебошанд. Терроризм ва экстремизм аз зумраи ҳамин гуна хатарҳое ҳастанд, ки хӯю хислат ва мазмуну муҳтавои байналмилалӣ доранд, ин падидаҳо ҳатто ба кишварҳое таҳдид мекунанд, ки аз лиҳози рушд ва таъмини сифати баланди зиндагӣ пешрафта мебошанд. Ҳодисаҳои нангине, ки дар як қатор кишварҳои Аврупову Амрико, аз қабили Белгия, Франсия, Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, Олмон рух доданд ва зимни онҳо садҳо нафар шаҳрвандон ҷони хеш талаф доданд, намунаи исботи фикри болоист. Тундгароӣ ва терроризм махсусан дар давраи кунунӣ, вобаста ба амалиёти низомии ҳарбиёни Сурияву Русия дар Ҳалаби Сурия ва амалиёти густурдаи ҳарбиёни Ироқ бо дастгирии ҳавопаймоҳои Амрико ва кишварҳои ба он ҳамроҳ хеле тезутунд шудааст. Ин амалиётҳо азбаски ба сиёсатҳои давлатҳои абарқудрат гароиш ёфтааст, хавфи он аст, ки як қисмате аз ин террористон фирорӣ шуда, дар дигар мамолики бесубот, аз ҷумла дар Афғонистон макон бигиранд. Бе ин ҳам вазъи Афғонистон чандон хуб нест, аз иттилои васоити ахбор чунин манзара равшан мешавад, ки ба ном «Давлати исломӣ», ки аз тарафи душманони Ислом таъсис ёфтааст, дар ин кишвар низ нуфуз пайдо кардааст.

Дар вазъияти кунунӣ масъалаи ифротгароӣ ва тундгароии динӣ ҳамчун яке аз хатарҳои чиддӣ дар ҷомеаи ҷаҳонӣ дониста мешавад. Ин ҷиҳати масъала ва воқеияти тоза ба вуҷудомада тақозо менамояд, ки табиати ин зуҳурот, заминаҳои пайдоиш, таҳаввулот ва сабабҳои фаъол гардидани онҳо пайваста, пурра ва ҳамаҷониба омӯхта шавад. Бояд гуфт, ки ин падида дар муҳити пасошӯравӣ ва қаламрави густариши дини ислом вежагиҳои фарқкунандаи худро дорад ва давраи таҳрик ёфтани он бо пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ тавъам аст. Ин раванд бо болоравии андешарониҳои динӣ оғоз гардида, тадриҷан ба сиёсишавӣ ва таъсис ёфтани ҳаракатҳо, ҳизбҳо ва гурӯҳҳои исломии тундгаро оварда расонид. Ҳамчунин бояд донист, ки дар ибтидои солҳои 90-уми қарни гузашта на танҳо дар байни пайравони дини ислом, балки дар миёни муътақидо¬ни дину мазҳабҳои амалкунандаи дигари ҷомеаи шӯравӣ ҳам раванди эҳё ва ривоҷи бесобиқаи ҷаҳонбинии динӣ боло гирифт. Иллати ин ҳолат на танҳо ба фурӯпошии пояҳои идеологии як давлати абарқудрат, балки ба барҳам хӯрдани сиёсати дуқутбаи ҷаҳонӣ ва пайдо шудани бозингарони нав дар фазои геополитикии ҷаҳон вобаста буд. Муваққатан ба вуҷуд омадани холигии идеологӣ ва фарҳанги бемеҳварӣ дар муҳити сиёсии як гурӯҳи давлатҳои мансуб ба дину эътиқодҳои гуногун водор кард, ки мардум барои пайдо кардани ҷаҳонбинии нав ба арзишҳо ва муқаддасоти динӣ муроҷиат намоянд. Гузашти айём нишон дод, ки дар ҳоли ҳозир пайравони дини ислом мавқеъгирӣ ва ҳассосияти бештар зоҳир менамоянд.

 Ҳодисаҳои шаби 4-сентябри соли 2015 аз фарди миллатдӯсту ватанхоҳ ва инсонгароро, бетараф монда наметавонад. Ин ҳодиса бори дигар ба мардуми дар тӯли таърих аз дасти ба ном «ҳомиён»-и дини ислому мусулмонон азияткашидаи тоҷик нишон дод, ки пайванди дину сиёсат ба ин миллати фарҳангсози ситамдида ҳамеша бо оқибатҳои сангин анҷом ёфтааст. Ҳанӯз, баъд аз истилои араб, вақте ки давлати Тоҳириёни тоҷик дар муқобили хилофати араб ба вуҷуд омад, халифаи араби аббосӣ дар ҳамкорӣ бо рӯҳонияти тоҷик онро аз байн бурда буданд. Дар ҳамкорӣ бо хонҳои турку рӯҳонияти дар дастгоҳи ҳукумати Сомониён нуфуздошта низ хулафои аббосии араб ба осонӣ ҳукумати миллии Сомониён, ки ба араб итоат намекард ва дар ҳифзи арзишҳои миллию давлатдории миллӣ қарор доштанд, аз байн бурда ва ба ҷои онҳо хонҳои туркро ҷойнишин карда буданд. Бо ҳамин хиёнати рӯҳониён тоҷикон дигар натавонистанд давлати миллии худро бо он ҳашамату қудрате, ки Сомониён доштанд, аз нав эҳёю бунёд созанд.
Вақте ки лашкари хунхори муғул ба шаҳри Самарқанд даромада натавонист, муғулҳо ба василаи туркон, ки муғулҳо онҳоро ҳамтабори худ медонистанд, ба қалби шайхулисломи Самарқанд роҳ дарёфтанд ва бо фармони шайхулислом пинҳонкорона шабонгоҳ дарвозаҳои Самарқанд боз шуданд ва лашкари муғул вориди шаҳр гашта, дар як зарба 60 ҳазор тоҷикро аз дами теғ гузаронид. Чуноне ки донишманди эронӣ дар асараш «Сохти давлат дар Эрон» нигоштааст, чун дар Бухоро Чингиз савора ба масҷиди ҷомеъ даромад, лаҷоми аспонро ба дасти рӯҳониёни баландпояи Бухоро дода, сандуқҳои Қуръонро охури аспон кард ва ба минбар баромада худро таҷассуми хашму ғазаби Худо хонд. Рӯҳоният бошанд ба ҷойи мардумро ба мубориза даъват кардан онҳоро ба сабру таҳаммул даъват мекарданд. Дар давраи «табартақсим» кардани тоҷикон ба ҳудудҳои мухталифи ҷамоҳири шӯравии сотсиалистӣ дар садаи ХХ бо далели ҳаммазҳаб будани тоҷикон бо мардумони турк рӯҳонияти тоҷик ба пантуркистон, ки мавҷудияти тоҷикро дар қаламрави Осиёи Миёна инкор мекарданд, ягон муқобилият нишон надоданд. Ҳол он ки онҳо он замон қувваи бузурге буданд. Ҳамин тариқ, намунаҳои ҳамкории рӯҳониён бо халифаю султон, хону амирони бегона кам нестанд. Онҳо, ки дар низоми давлатдории миллӣ мақоми иҷтимоии хос доштанд, дар асоси иттиҳоди динӣ, на миллӣ, ҳамеша ҳамкори ҳукуматдорони бегона буданд ва бо арзишҳои миллӣ мубориза мекарданд, зеро онҳо пайваста худшиносии диниро дар партави космополитизми исломӣ, ки таҷассумгари андешаи панарабизм буд, аз худшиносии миллӣ боло мегузоштанд.