Мардум то кадом андоза ба зеҳни сунъӣ таваҷҷуҳ доранд? Ин саволест, ки дар замони муосир ва бахусус дар замоне, ки таваҷҷуҳи аҳли ҷомеаи ҷаҳонӣ ба зеҳни сунъӣ меафзояд, посух бояд дод.
Имрӯз таваҷҷуҳ ба технологияҳои рақамӣ дар миёни аҳолӣ тадриҷан меафзояд. Аммо бояд фарқ гузошт байни истифодаи одии интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ аз як тараф ва истифодаи мақсадноки зеҳни сунъӣ аз тарафи дигар.
Бархе аз имкониятҳои зеҳни сунъӣ тавассути барномаҳои телефони мобилӣ дастрас мебошанд. Масалан, бо ёрии чунин воситаҳо метавон матнро аз як забон ба забони дигар тарҷума кард, маълумот пайдо намуд, матн омода сохт, саволҳои таълимиро шарҳ дод ва барои иҷрои баъзе корҳои ҳаррӯза роҳнамоӣ гирифт.
Барои муайян намудани сатҳи воқеии истифодаи зеҳни сунъӣ дар ноҳияи Сангвор омӯзиши афкори сокинон, омӯзгорон, хонандагон, ҷавонон ва соҳибкорон зарур аст. Зеро то замоне ки чунин омӯзиш гузаронида нашудааст, дар бораи шумораи истифодабарандагон ва дараҷаи огоҳии аҳолӣ хулосаи дақиқ баровардан имкон надорад.
Бо вуҷуди ин, фароҳам овардани шароити мусоид барои шиносоии аҳолӣ бо технологияҳои нав метавонад қадами муҳим дар роҳи рушди саводнокии рақамӣ дар ноҳия бошад.

Яке аз соҳаҳое, ки истифодаи зеҳни сунъӣ метавонад дар он натиҷаҳои назаррас диҳад, маориф мебошад. Омӯзгорон метавонанд аз ин технология барои омода намудани маводи таълимӣ, таҳияи саволҳои санҷишӣ, шарҳи мавзӯъҳои душвор ва ҷустуҷӯи усулҳои нави таълим истифода баранд.
Барои ҷавонони ноҳияи Сангвор ин имконият махсусан муҳим аст. Зеро бо истифодаи мақсадноки интернет онҳо метавонанд аз курсҳои омӯзишии фосилавӣ баҳра баранд, забонҳои хориҷӣ омӯзанд, малакаҳои барномасозиро аз худ кунанд ва бо дастовардҳои илмӣ ва технологӣ шинос шаванд.
Албатта, зеҳни сунъӣ набояд ҷойгузини омӯзгор ё воситаи нусхабардории ҷавобҳои тайёр гардад. Вазифаи асосии он кумак ба омӯзиш, рушди тафаккури мустақилона ва васеъ намудани ҷаҳонбинии хонандагон мебошад. Аз ин рӯ, омӯзиши тарзи дуруст ва масъулонаи истифодаи он дар муассисаҳои таълимӣ аҳамияти калон дорад.
Бо вуҷуди ин, зеҳни сунъӣ набояд сарчашмаи ягонаи маълумот бошад.

Тавассути интернет метавон мавзеъҳои зебои табиӣ, имкониятҳои сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумии ноҳияро ба доираи васеи истифодабарандагон муаррифӣ намуд. Истифодаи воситаҳои зеҳни сунъӣ барои тарҷума ва омода намудани матнҳои муаррифӣ метавонад ба ин раванд мусоидат кунад.
Аммо барои ба натиҷаи амалӣ расидани чунин имкониятҳо дастрасии боэътимод ба интернет, мавҷудияти таҷҳизоти зарурӣ ва саводнокии рақамии истифодабарандагон муҳим мебошанд.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба рушди технологияҳои рақамӣ ва истифодаи зеҳни сунъӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд.
24 сентябри соли 2024 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар мубоҳисаҳои умумии Иҷлосияи 79-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ташаббуси марбут ба истифодаи имкониятҳои зеҳни сунъӣ барои рушди устувор дар Осиёи Марказиро пешниҳод намуданд.
Ин ташаббус 25 июли соли 2025 натиҷаи муҳим ба бор овард: Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаи «Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ»-ро якдилона қабул кард. Дар доираи он, аз ҷумла, масъалаи таъсиси маркази минтақавии зеҳни сунъӣ дар Душанбе матраҳ гардид. Ин иқдом барои густариши ҳамкориҳои минтақавӣ дар соҳаи технология, таҳқиқоти илмӣ ва омода намудани мутахассисон аҳамияти муҳим дорад.
Ҳамчунин, дар Тоҷикистон Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ барои давраи то соли 2040 қабул шудааст. Дар ин замина, рушди инфрасохтори рақамӣ, омода намудани кадрҳои соҳибихтисос ва истифодаи технологияҳои нав дар соҳаҳои гуногуни иқтисодиёт аз масъалаҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.
Ин ташаббусҳо барои сокинони ноҳияи Сангвор низ аҳамияти амалӣ доранд. Зеро рушди технологияҳо танҳо бо фаъолияти марказҳои бузург маҳдуд намешавад. Натиҷаи он бояд дар беҳтар гардидани дастрасии аҳолӣ ба дониш, хизматрасониҳои электронӣ ва имкониятҳои нави иқтисодӣ дар маҳалҳо низ эҳсос гардад.

Чӣ бояд кард, то сокинони Сангвор аз ин имкониятҳо бештар истифода баранд?

Пеш аз ҳама, зарур аст, ки сатҳи огоҳии аҳолӣ дар бораи зеҳни сунъӣ баланд бардошта шавад. Барои ин метавон дар муассисаҳои таълимӣ, китобхонаҳо ва марказҳои кор бо ҷавонон вохӯриҳои омӯзишӣ, машғулиятҳои амалӣ ва чорабиниҳои иттилоотӣ баргузор намуд.
Ҳамзамон, бояд ба масъалаи дастрасӣ ба интернет дар деҳаҳои дурдаст таваҷҷуҳ зоҳир карда шавад. Масалан, ширкати Tcell моҳи ноябри соли 2024 дар деҳаи Бади-Сароби ноҳияи Сангвор нуқтаи нави дастрасӣ ба интернети мобилии баландсуръатро ба кор андохта буд. Ин гуна тадбирҳо барои густариши имкониятҳои рақамӣ дар маҳалҳо замина фароҳам меоранд.
Дар баробари ин, омӯзиши саводнокии рақамӣ бояд фарогир бошад, то на танҳо ҷавонон, балки омӯзгорон, кормандони муассисаҳо, соҳибкорон ва дигар сокинон низ тавонанд аз технологияҳои муосир истифода баранд.
Бояд қайд кард, ки зеҳни сунъӣ барои ноҳияи Сангвор имконияти нав дар роҳи рушди дониш, такмили фаъолияти касбӣ ва беҳтар намудани хизматрасониҳоро фароҳам меорад. Аммо барои истифодаи самараноки он танҳо дастрасӣ ба телефон ё интернет кофӣ нест. Дониш, малака ва муносибати масъулона низ заруранд.
Вазифаи муҳим аз он иборат аст, ки имкониятҳои фароҳамовардаи сиёсати давлатии рақамикунонӣ ба зиндагии ҳаррӯзаи сокинони ноҳия наздик гардонида шаванд. Агар ҷавонон, омӯзгорон, мутахассисон ва соҳибкорон истифодаи дурусти технологияҳои навро аз худ кунанд, зеҳни сунъӣ метавонад ба яке аз воситаҳои муҳими пешрафти иҷтимоию иқтисодии ноҳияи Сангвор табдил ёбад.

Садорат Бафозода,
муовини раиси ноҳияи Сангвор